Politika e jashtme e presidentit amerikan Donald Trump ka lëvizur në mënyrë të paparashikueshme në shumë rajone të botës, por një element ka mbetur i qëndrueshëm: qasja agresive dhe mbështetja te përdorimi i forcës.
Administrata e tij ka ndërmarrë veprime të forta nga Amerika Latine deri në Lindjen e Mesme. Trump urdhëroi operacione kundër udhëheqjes së Venezuelës duke pretenduar njëkohësisht kontroll mbi burimet energjetike të vendit, shtoi presionin ndaj Kubës përmes bllokadës ekonomike dhe madje ngriti pretendime politike mbi Kanadanë dhe Groenlandën. Paralelisht, SHBA ka grumbulluar forcën më të madhe ushtarake në Lindjen e Mesme që nga pushtimi i Irakut në vitin 2003, duke rritur tensionet me Iranin.
Trump e përkufizon këtë strategji si politikën “America First”, pra përparësi absolute për interesat amerikane. Por analistët theksojnë se kjo nuk është izolacionizëm dhe as tërheqje nga skena globale. Përkundrazi, SHBA duket se po kërkon të ruajë dominimin global përmes presionit politik, ekonomik dhe ushtarak.
Rikthimi i logjikës së perandorive
Për disa studiues, kjo qasje i ngjan misionit klasik të fuqive perandorake europiane të shekujve të kaluar, zgjerim ndikimi, kontroll territori dhe akses mbi burime strategjike.
Në fjalimin e inaugurimit vitin e kaluar, Trump vlerësoi presidentin amerikan William McKinley, i cili në fund të shekullit XIX e shndërroi SHBA-në në një fuqi me territore përtej oqeanit pas Luftës Spanjollo-Amerikane, duke marrë Filipinet, Guamin dhe Porto Rikon.
Kjo ide u artikulua edhe më qartë nga Sekretari i Shtetit Marco Rubio gjatë Konferencës së Sigurisë në Mynih.
Rubio argumentoi se për pesë shekuj Perëndimi ishte në zgjerim global, përmes eksploruesve, ushtarëve dhe kolonizatorëve, ndërsa pas vitit 1945 ai hyri në një fazë tkurrjeje. Ai kritikoi lëvizjet antikoloniale, duke i lidhur ato me komunizmin dhe dobësimin e fuqisë perëndimore.
Fjalimi mori duartrokitje në sallë, por gjithashtu ngriti debat të fortë mes diplomatëve dhe historianëve.
Aleanca si instrument presioni
Rubio deklaroi se administrata Trump kërkon aleatë “krenarë për qytetërimin e tyre”, duke paralajmëruar edhe rrezikun e asaj që ai e quajti “fshirje qytetërimore”.
Sipas historianit Stephen Wertheim, politika aktuale amerikane nuk synon të largohet nga bota, por të forcojë dominimin ushtarak global.
“Është globalizëm ‘America First’. SHBA nuk po largohet nga aleancat, por po i përdor ato si mjete presioni,” tha ai.
Megjithatë, shumë analistë paralajmërojnë se glorifikimi i ideve perandorake duket i papërshtatshëm në një botë që pas Luftës së Dytë Botërore është ndërtuar mbi dekolonizimin dhe sovranitetin kombëtar.
Pasojat globale
Eksperti i politikës së Lindjes së Mesme, Nader Hashemi, paralajmëron se një qasje e tillë mund të ketë pasoja të mëdha sidomos në vendet e Jugut Global, identiteti politik i të cilave është formuar pikërisht kundër imperializmit perëndimor.
Sipas tij, retorika e re amerikane mund të shfrytëzohet nga grupet ekstremiste për rekrutim, ndërsa Rusia dhe Kina mund të fitojnë terren diplomatik duke akuzuar SHBA-në për imperializëm.
Kritikat ndaj narrativës historike
Në fjalimin e tij, Rubio lavdëroi kolonizatorët europianë dhe amerikanë që, sipas tij, transformuan territore të mëdha në fuqi ekonomike. Por historianët theksojnë se këto territore nuk ishin “toka bosh”, pasi aty jetonin popullsi indigjene për mijëra vite, të cilat u zhvendosën ose u shtypën gjatë zgjerimit kolonial.
Ai gjithashtu shmangu diskutimin mbi skllavërinë dhe trashëgiminë sociale të perandorive në Perëndim.
Disa studiues vlerësojnë se rrallëherë në dekadat e fundit një zyrtar i lartë amerikan ka folur kaq hapur në favor të trashëgimisë perandorake.
Një ndryshim i ri në politikën amerikane?
Sipas analistëve në konferencën e Mynihut, mesazhi i Rubios mund të jetë një përpjekje për të normalizuar idenë e një Amerike më ekspansioniste, përfshirë edhe pretendimet e përsëritura të Trump për Groenlandën.
Të tjerë konservatorë amerikanë argumentojnë se qëllimi nuk është rikthimi i kolonializmit, por ringritja e vetëbesimit kulturor të Perëndimit. Megjithatë, edhe brenda së djathtës amerikane ekziston skepticizëm ndaj një politike që shihet si shumë ndërhyrëse në nivel global.
Në fund, debati mbetet i hapur: a po rikthehet SHBA drejt një roli klasik dominues në botë, apo bëhet fjalë vetëm për një strategji më agresive për të mbrojtur interesat amerikane në një rend ndërkombëtar gjithnjë e më të paqëndrueshëm?
The New York Times, përgatiti në shqip ©LAPSI.AL
