Të paktën 10 anije janë sulmuar në Ngushticën e Hormuzit që kur armiqësitë në Gjirin Persik nisën më 28 shkurt, dyshohet se shumë marinarë kanë humbur jetën në sulmin e fundit iranian ndaj një anije rimorkiator me flamur të Emirateve të Bashkuara Arabe, e cila ishte dërguar për të ndihmuar një anije kontejnerësh.
Edhe pse SHBA-ja ofron shoqërim detar dhe një program sigurimi prej 20 miliardë dollarësh për tankerët e naftës, të dhënat nga platformat që ndjekin trafikun detar tregojnë se qindra anije mbeten të bllokuara në të dy anët e kësaj rruge ujore.
Primet e sigurimit dhe tarifat e transportit të mallrave janë rritur ndjeshëm, duke i shtyrë kompanitë e transportit detar të ndalojnë operacionet.
Përveçse trajton pothuajse 30% të eksporteve botërore të naftës dhe 20% të furnizimit me gaz natyror, deri në 30% e eksporteve globale të plehrave kimike kalojnë gjithashtu përmes hyrjes së vetme të Gjirit Persik drejt oqeanit të hapur, një faktor i rëndësishëm për prodhimin ushqimor në botë.
Armiqësitë në Hormuz tashmë po mbjellin farat e inflacionit.
Çmimi i uresë, një lloj plehu kimik, është rritur në më shumë se 600 dollarë për ton, nga 450 dollarë që ishte javën e kaluar.
Menelaos Ydreos, sekretar i përgjithshëm i International Gas Union, pranoi se ndikimi kryesor i ndërprerjeve do të jetë te nafta dhe gazi, por theksoi natyrën dykahëshe të tregtisë në këtë ngushticë.
“Ka një sasi të konsiderueshme ushqimesh që hyn në rajon dhe që tani është ndërprerë. Ky ushqim nuk shërben vetëm për të përmbushur nevojat rajonale, por në disa raste edhe rieksportohet më tej,” tha Ydreos.
Por ai ngriti gjithashtu alarmin për ndikimin në shumë industri të tjera.
“Petrokimikatet janë të nevojshme për farmaceutikën, për plastikat dhe për shumë produkte të tjera. Mendoj se duhet ta shohim ndërprerjen në tërësinë e saj dhe jo thjesht si një çështje gazi dhe nafte. Në fakt, është shumë më e rëndë se kaq.”
Motori që ushqen botën
Gjiri Persik është një motor kyç që ushqen prodhimin ushqimor global, duke furnizuar disa nga eksportet më të mëdha në botë të plehrave azotike.
Sipas International Food Policy Research Institute (IFPRI), Katari, Arabia Saudite, Bahreini dhe Omani prodhojnë së bashku 15 milionë tonë metrikë në vit ure, fosfat diamonium (DAP) dhe amoniak anhidër.
Vende si India, SHBA-ja, Brazili dhe Australia mbështeten shumë te këto eksporte për të ruajtur rendimentet bujqësore.
Ekziston gjithashtu një lidhje e fortë me çmimet e gazit natyror. Gazi natyror përbën rreth 70% të kostos së prodhimit të plehrave azotike, ndaj një rritje e çmimeve në tregun e naftës do të reflektohej edhe në çmimet e plehrave kimike.
Por ndërsa rezervat dhe inventarët ofrojnë njëfarë mburoje për çmimet e naftës që të përballojnë goditjet në afat të shkurtër, tregjet e plehrave kimike kanë më pak hapësirë mbrojtëse.
Joseph Glauber, studiues i lartë emeritus në IFPRI-së, shpjegoi: “Shumë produkte plehrash mund të ruhen lehtësisht, por për shkak se kanë vlerë shumë të lartë krahasuar me lëndën bazë (p.sh. gazin natyror), dhe për faktin që gazi natyror prodhohet gjatë gjithë vitit, kostot e ruajtjes e bëjnë më ekonomike blerjen e tyre sipas nevojës.”
Porositë varen nga kërkesa sezonale, e cila përputhet me ciklet e mbjelljes dhe me kushtet e motit. Kjo do të thotë se inventarët e plehrave kimikë zakonisht prodhohen sipas porosisë dhe janë të destinuara për dërgesë të menjëhershme.
“Në SHBA, prodhuesit shpesh blejnë plehra dhe kimikate bujqësore në vjeshtë, për të siguruar furnizime të mjaftueshme për mbjelljen,” shtoi ai.
Shije e hidhur: Produktet ushqimore që mund të shtrenjtohen
Pra, cilat produkte ushqimore mund të bëhen më të shtrenjta?
Nëse armiqësitë në Ngushticën e Hormuzit zgjasin, mund të ndodhë që produktet bazë ushqimore si gruri, misri, buka, makaronat dhe patatet të shiten me çmime më të larta në supermarkete në të gjithë botën.
Produktet që prishen shpejt, si bulmeti dhe prodhimet e detit, mund të ndikohen gjithashtu. Ndërkohë, çmimet e vajit të sojës dhe të ushqimit për kafshë mund të rriten, gjë që mund t’i detyrojë fermerët të ndryshojnë planet e prodhimit.
Megjithatë, nuk ka arsye për panik për momentin, pasi ekspertë si Glauber presin vetëm një ndikim të vogël në afat të shkurtër. Faktori më i rëndësishëm mbetet çmimi i naftës.
“Çmimet më të larta të naftës dhe të energjisë në përgjithësi mund të rrisin kostot në shitjen me pakicë, pasi rriten kostot e transportit dhe të përpunimit pas fazës së prodhimit në fermë. Kjo mund të rigjallërojë inflacionin e çmimeve të ushqimeve me kalimin e kohës,” tha Glauber.
E njëjta gjë vlen edhe për sigurinë ushqimore. Jashtë Gjirit Persik, shqetësimet për pasigurinë ushqimore mbeten ende të kufizuara. Megjithatë, kjo mund të ndryshojë nëse Hormuzi mbetet i bllokuar për një periudhë të gjatë./MONITOR
