Presidenti amerikan Donald Trump këmbëngul se SHBA po negocion me Iranin për t’i dhënë fund luftës, por nga ana tjetër Teherani e mohon këtë. Ministri i Jashtëm iranian Abbas Araghchi pranoi se janë shkëmbyer mesazhe përmes ndërmjetësve, por theksoi se “kjo nuk është dialog, as negociatë dhe asgjë e tillë”.
Trump deklaroi se Irani “ka frikë” ta pranojë publikisht se po zhvillon bisedime, duke shtuar pasigurinë mbi atë që po ndodh realisht pas skenave.
Pyetja kryesore mbetet: a është paqja afër apo po shkojmë drejt një lufte të gjatë që do të mbajë të larta çmimet e energjisë gjatë gjithë verës?
Shenjat tregojnë se situata po ngjan gjithnjë e më shumë me ngërçin e luftës në Ukrainë: të dyja palët thonë se duan fundin e konfliktit, por vetëm sipas kushteve të tyre, që mbeten shumë larg njëra-tjetrës.
Çfarë kërkojnë SHBA dhe Izraeli
Kur lufta nisi më 28 shkurt, në Washington dhe Jerusalem kishte pritshmëri që epërsia ushtarake do të çonte në rrëzimin e regjimit iranian ose të paktën në detyrimin e tij për paqe.
Kjo nuk ka ndodhur. Përkundrazi, çdo ditë që regjimi mbijeton, ai ndihet më i fortë.
Sipas një plani me 15 pika të propozuar nga SHBA, Irani duhet të heqë dorë nga programi bërthamor, të ndalojë programin e raketave balistike dhe të ndërpresë mbështetjen për grupet aleate si Houthis dhe Hezbollah.
Në këmbim, do të merrte lehtësim sanksionesh dhe një rol të kufizuar në kontrollin e Ngushticës së Hormuzit.
Çfarë kërkon Irani
Fillimisht Teherani e hodhi poshtë planin si “të tepruar”. Më pas, autoritetet iraniane folën për disa “ide” në diskutim, por pa dhënë detaje.
Sipas mediave shtetërore, kushtet e Iranit për fundin e luftës përfshijnë pagesa dëmshpërblimesh për luftën, njohje ndërkombëtare të kontrollit mbi Ngushticën e Hormuzit, garanci se nuk do të sulmohet më.
Këto kërkesa janë të papranueshme për SHBA dhe aleatët e saj.
Irani gjithashtu synon të rikthehet si “polici i Gjirit”, duke larguar praninë ushtarake amerikane nga rajoni dhe duke u mbështetur te aleatë si Rusia, Kina dhe Koreja e Veriut.
Çfarë duan vendet arabe të Gjirit
Vendet arabe të Gjirit ndodhen në një pozitë të vështirë. Edhe pse nuk kanë pasur simpati për regjimin iranian, ato kishin arritur një ekuilibër të brishtë me të.
Tani, pas luftës, situata është përkeqësuar. Regjimi iranian mbetet në këmbë, por më agresiv, sulmet me dronë dhe raketa janë shtuar, gjithashtu Teherani ka marrë kontroll de fakto mbi Ngushticën e Hormuzit.
Kjo i jep Iranit një ndikim të madh mbi tregjet globale të energjisë dhe rrit presionin mbi SHBA për t’i dhënë fund konfliktit.
Rreziku i përshkallëzimit
SHBA po dërgon mijëra trupa shtesë në rajon, përfshirë marinsa dhe forca ajrore, çka mund të rrisë presionin ndaj Iranit, por edhe rrezikun e viktimave amerikane.
Një ndërhyrje tokësore do të ishte shumë më e rrezikshme dhe e papëlqyer në SHBA, duke rritur frikën se konflikti mund të shndërrohet në një luftë të gjatë.
Një luftë pa fund në horizont?
Mbijetesa e regjimit iranian e ka forcuar qëndrimin e tij. Sa më shumë që SHBA deklaron publikisht se Irani është gati për marrëveshje, aq më pak Teherani duket i gatshëm të bëjë lëshime.
Në këtë pikë, paqja duket ende larg, dhe bota po përgatitet për një konflikt që mund të zgjasë dhe të ndikojë rëndë ekonominë globale.
Përgatiti në shqip ©LAPSI.AL
