Zëvendëspresidenti amerikan JD Vance deklaroi se Shtetet e Bashkuara dhe Irani duhet ende të zgjidhin disa çështje të mbetura pezull përpara se të arrihet një marrëveshje për t’i dhënë fund luftës. I pyetur nga BBC nëse presidenti Donald Trump është pranë nënshkrimit të një marrëveshjeje, Vance tha se është ende herët për të thënë “kur ose nëse” palët do ta finalizojnë atë.
Më herët të enjten, zyrtarë amerikanë i thanë BBC-së se të dy vendet kishin rënë dakord për një kornizë marrëveshjeje – të njohur si memorandum mirëkuptimi – në pritje të miratimit nga Trump dhe udhëheqja iraniane. Sipas raportimeve, kjo marrëveshje do të zgjasë armëpushimin me 60 ditë dhe do të hapë negociata mbi të ardhmen e programit bërthamor të Iranit. Megjithatë, agjencia gjysmëzyrtare iraniane e lajmeve Tasnim News Agency raportoi se dokumenti nuk është finalizuar apo konfirmuar.
Sipas informacioneve të publikuara, korniza e marrëveshjes mund të lejojë kalim “të pakufizuar” përmes Ngushticës së Hormuzit dhe t’i japë Iranit 30 ditë kohë për të hequr minat detare nga kjo rrugë e ngushtë dhe strategjike e transportit detar. Po ashtu, SHBA do të hiqte bllokadën e saj dhe do të jepte përjashtime nga sanksionet për t’i mundësuar Iranit rifillimin e eksportit të naftës.
Faqja amerikane Axios , e cila raportoi e para mbi marrëveshjen e mundshme, tha se Trump është informuar mbi propozimin, por nuk e ka miratuar ende dhe pritet të marrë disa ditë për ta shqyrtuar. Rreth një e pesta e tregtisë botërore të gazit natyror të lëngshëm dhe naftës kalon normalisht përmes Ngushticës së Hormuzit, ndërsa mbyllja e saj ka ndikuar ndjeshëm në tregtinë globale të energjisë.
Duke folur të enjten në mbrëmje, Vance tha se negociatorët po “shkojnë e vijnë mbi disa formulime të tekstit”, mes tyre edhe “çështja e pasurimit” të uraniumit. “Nuk kemi arritur ende atje, por jemi shumë afër dhe do të vazhdojmë të punojmë për këtë”, tha ai para gazetarëve.
Prej kohësh, SHBA kërkon që Irani të ndalojë prodhimin e uraniumit të pasuruar në nivele të larta dhe të heqë dorë nga rezervat ekzistuese, të cilat teorikisht mund të përdoren për prodhimin e armëve bërthamore. Irani këmbëngul se programi i tij bërthamor është tërësisht paqësor dhe mohon se synon të zhvillojë armë bërthamore.
Vance mbajti një ton optimist gjatë deklaratës së tij në Uashington, duke thënë se SHBA beson se iranianët po negociojnë “në mirëbesim”. Të mërkurën, mediat shtetërore iraniane publikuan elementë të asaj që e përshkruan si një draft jozyrtar me 14 pika të memorandumit të mirëkuptimit mes dy vendeve.
Raporti përfshinte heqjen e bllokadës detare amerikane ndaj porteve iraniane, tërheqjen e forcave amerikane nga “afërsia e Iranit” dhe rikthimin e trafikut civil në Ngushticën e Hormuzit, me Iranin dhe Omanin që do të kishin kontrollin mbi menaxhimin dhe orientimin e anijeve.
Shtëpia e Bardhë e cilësoi draftin e pretenduar si një “trillim të plotë”.
Që kur armëpushimi fillestar mes SHBA-së dhe Iranit hyri në fuqi më 8 prill, Trump ka deklaruar vazhdimisht se palët janë pranë një marrëveshjeje dhe se negociatat po ecin përpara. Megjithatë, deri tani nuk ka pasur rezultate konkrete. Presidenti amerikan po përballet me presion në rritje për t’i dhënë fund konfliktit, si nga aleatët arabë të Gjirit, ashtu edhe nga demokratët që e kundërshtojnë luftën, si dhe nga disa republikanë në Kongres që kanë shprehur shqetësim për zgjatjen e saj.
Raportimet kontradiktore të së enjtes mbi një marrëveshje të mundshme treguan se negociatat mbeten tepër të paqëndrueshme. Të dy vendet kanë kundërshtuar pretendimet e njëra-tjetrës dhe kanë dhënë pak detaje mbi propozimin e raportuar, duke ngritur sërish pikëpyetje mbi afërsinë reale të një marrëveshjeje për t’i dhënë fund armiqësive.
Trump dhe zyrtarë të tjerë amerikanë kanë paralajmëruar se “opsioni B” – rikthimi i operacioneve luftarake – mbetet ende në tavolinë. Nga ana tjetër, zgjatja e armëpushimit do t’u japë ekipeve amerikane dhe iraniane kohë për të diskutuar çështjet shumë më komplekse dhe teknike që lidhen me programin bërthamor iranian dhe rezervat e mbetura të uraniumit të pasuruar. Trump ka sugjeruar se SHBA mund ta marrë këtë uranium, ose që ai të hollohet, në bashkëpunim me Iranin, në territorin iranian ose në një vend të tretë.
