Pikat kryesore nga dita e parë e samitit të NATO-s përfshinin deklaratën e Presidentit Donald Trump se së shpejti do të vendoste nëse do t’i shiste Turqisë avionë luftarakë F-35 dhe përsëritjen se do të donte që vendi i tij të kontrollonte Groenlandën .
Trump e quajti gjithashtu kryeministren italiane Giorgia Meloni një “person të mirë” pavarësisht se sugjeroi gjatë fundjavës se kishte nevojë për një urdhër kufizues për të.
Ja çfarë do të shohim sot, ndërsa fillon seanca kryesore:
“Angazhim i hekurt”: Udhëheqësit e NATO-s, përfshirë Trumpin, pritet të riafirmojnë angazhimin e tyre për mbrojtje kolektive në samit. Udhëheqësit evropianë kanë qenë të etur të tregojnë se janë të përkushtuar ndaj shpenzimeve të mbrojtjes dhe zhvendosjes së varësisë për sigurinë e Evropës nga SHBA-të, pasi Trump e kritikoi vazhdimisht aleancën dhe u bëri thirrje aleatëve të “përparojnë”. Trump kishte menduar të mos merrte pjesë fare në samit.
Shpenzimet për mbrojtjen: Vitin e kaluar, krerët e shteteve të NATO-s u zotuan që qeveritë e tyre do të shpenzonin 5% të PBB-së për aktivitete mbrojtëse dhe sigurie deri në vitin 2035. Anëtarët e NATO-s ranë dakord se rritja ishte e nevojshme për shkak të kërcënimit të vazhdueshëm ndaj NATO-s nga Rusia dhe terrorizmi global. Por disa anëtarë po përpiqen të përmbushin edhe objektivat aktuale prej 2% dhe kanë paralajmëruar se mund të mos jenë në gjendje – ose të gatshëm – të rrisin shpenzimet. Kjo ka të ngjarë të jetë një pikë e rëndësishme pengese duke pasur parasysh fokusin e Trump te shpenzimet.
Dje, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, tha se vendet anëtare po nënshkruanin marrëveshje mbrojtjeje me vlerë “fjalë për fjalë miliarda dollarë” në samit.
Tërheqja e forcave amerikane nga Evropa: Trump më parë ka kërcënuar të tërheqë disa forca amerikane nga Evropa, dhe Pentagoni tashmë ka anuluar dy vendosje në Evropë dhe ka urdhëruar largimin e personelit tjetër nga kontinenti. Dje, Trump nuk pranoi të thoshte nëse planifikon të njoftojë reduktime shtesë të trupave amerikane. Ndërkohë, Rutte tha se Evropa është një partnere më e fortë për SHBA-në sesa ishte pesë vjet më parë.
Lufta në Ukrainë: Trump dje shprehu optimizëm mbi perspektivat për një marrëveshje paqeje midis Rusisë dhe Ukrainës, pavarësisht se tha se asgjë nuk ka ndryshuar në lidhje me konfliktin. Lufta e Rusisë do të jetë një pikë qendrore e axhendës së sotme. Ukraina ka pasur vështirësi në përballimin e sulmeve ajrore masive vdekjeprurëse të Rusisë për shkak të mungesës akute të raketave Patriot në Kiev, dhe Zelensky ka përsëritur thirrjen e tij që aleatët ta furnizojnë Ukrainën me këto raketa.
Lufta e Iranit: Shkëmbimi i ri i sulmeve midis SHBA-së dhe Iranit ka të ngjarë të jetë një pikë kryesore diskutimi sot, me sigurinë në Ngushticën e Hormuzit që pritet të jetë në axhendë. Trump ka kritikuar vazhdimisht vendet e NATO-s për refuzimin e tyre për t’u përfshirë në luftën SHBA-Izrael me Iranin. Ai më parë ka qortuar personalisht disa udhëheqës evropianë që marrin pjesë në samit, përfshirë kryeministrin britanik Keir Starmer, kancelarin gjerman Friedrich Merz dhe aleatin e tij të dikurshëm Meloni.
