Në vitin 927 pas Krishtit, mbreti anglo-sakson Athelstan (Æthelstan) bëri një sërë betejash në Jork, ku pushtoi një nga mbretëritë e fundit vikinge duke marrë epitetin si "Mbreti i parë i anglezëve". Për historianët modernë, ky zhvillim shënoi bashkimin e Anglisë dhe formimin e një shteti që më vonë do të luante një rol vendimtar në historinë botërore.
Në vitin 2027, do të mbushen 1 100 vjet që nga ajo periudhë, ndaj historianët, studiuesit dhe politikanët në Britani po përgatisin një sërë ngjarjesh për të përkujtuar përvjetorin. Propozimet përfshijnë ngritjen e një monumenti në nder të Athelstanit, lëshimin e monedhave përkujtimore dhe pullave speciale, madje edhe vendosjen e një feste kombëtare për të shënuar përvjetorin e bashkimit të Anglisë nën një sundimtar të vetëm.
Megjithatë, përpara se planet të mund të vazhdojnë, organizatorët po përballen me një problem kyç: t'i bëjnë vetë anglezët të vetëdijshëm për mbretin, i cili konsiderohet një figurë themeluese e kombit të tyre.
Athelstani mbetet kryesisht i panjohur për publikun e gjerë, pasi është lënë në hije nga sundimtarë të tjerë historikë. Midis tyre ka qenë edhe “William Pushtuesi”, duka Norman i lindur në Francë që pushtoi Anglinë në vitin 1066, dhe gjyshi i Athelstanit, Alfredi i Madh , i cili në shekullin e 9-të ndaloi bastisjet e Vikingëve.
Tregues për njohjen e pakët të tij është se një sondazh i kohëve të fundit i YouGov mbi monarkët më të rëndësishëm të Britanisë që as nuk e përfshiu emrin e tij.
“Ai është në thelb mbreti i panjohur”, pranon Derek Hilling, kreu i projektit “Lindja e Anglisë”, i cili po planifikon ngjarje shumëditore për vitin 2027.
Hilling ka paraqitur tashmë një peticion publik në Parlamentin Britanik për të krijuar një ditë kushtuar Anglisë në vitin 2027. Megjithatë, deri më tani, iniciativa ka mbledhur vetëm 31 nënshkrime. Në të njëjtën kohë, një propozim për të vendosur një statujë të Athelstanit jashtë Parlamentit u refuzua.
Në të njëjtën kohë, qeveria britanike e ka shpallur vitin 2027 si "Vitin Evropian të Normanëve", duke shënuar 1 000-vjetorin e lindjes së William Pushtuesit. Vendimi ka shkaktuar reagime të ashpra nga ata që besojnë se përvjetori i Athelstane meriton më shumë rëndësi. Hilling thekson se Normanët, pas pushtimit të tyre dhe vrasjes së një mbreti anglez, nisën persekutime dhe masakra të përhapura në veri të vendit.
“Nuk mund ta imagjinoj që Shtetet e Bashkuara ose Franca ta fillojnë historinë e tyre kombëtare me një disfatë të madhe”, vëren historiani Tom Holland, i cili e ka studiuar gjerësisht Athelstanin.
Debati mbi mbretin e parë të Anglisë nxjerr në pah, sipas historianëve, vështirësinë e anglezëve në përcaktimin dhe nxjerrjen në pah të origjinës së historisë së tyre kombëtare. Vetë vendi e merr emrin nga Anglezët, një fis gjermanik që u vendos në ishull rreth shekullit të 5-të, gjatë periudhës së tërheqjes së romakëve. Rajoni më pas u fragmentua në shumë mbretëri më të vogla.
Në shekullin e 9-të, bastisjet e Vikingëve kërcënuan të pushtonin pothuajse të gjithë territorin. Alfredi i Madh, mbreti i mbretërisë së fundit të pavarur anglo-saksone, arriti të ndalonte përparimin e tyre dhe të rimerrte territore ekuivalente me rreth gjysmën e Anglisë së sotme.
Kjo detyrë u përfundua nga nipi i tij, Athelstan, i cili dëboi vikingët nga Anglia veriore. Në një takim të mbajtur në vitin 927, sundimtarët e mbretërive të Britanisë e njohën atë si "Rex Anglorum", që do të thotë, Mbret i Anglezëve.
“Është një histori e jashtëzakonshme e themelimit të një shteti, me elementë heroikë dhe simbolikë të fortë”, thotë Hollande, duke u habitur pse nuk është theksuar më shumë.
Megjithatë, pjesa më e madhe e jetës së Athelstanit mbetet e panjohur. As mosha e tij e saktë dhe as rrethanat e vdekjes së tij nuk janë të sigurta, dhe nuk është e qartë pse ai nuk u martua kurrë.
Në dekadat e fundit, kërkimet nga historianët mbi burimet e lashta kanë ndihmuar në formimin e një pamjeje më të plotë të mbretërimit të tij. Athelstani konsiderohet se ka hedhur themelet e një administrate relativisht të centralizuar dhe është përpjekur të krijojë një sistem monetar të unifikuar në mbretërinë e re. Këto reforma kontribuan në bashkimin e territorit, me një gjuhë dhe fe të përbashkët.
Reputacioni i tij ushtarak u rrit ndjeshëm në vitin 937, kur ai mundi një aleancë skocezësh dhe norvegjezësh në Betejën e Brunanburh. Fitorja e tij konsiderohet si një nga ngjarjet më të rëndësishme në historinë angleze, pasi konsolidoi sundimin e tij dhe forcoi themelet e një mbretërie të bashkuar.
Suksesi i tij në ndërtimin e njërit prej shteteve të para kombëtare të Evropës kontribuoi në fund të fundit në shfaqjen e Anglisë si një mbretëri e fuqishme, e cila më vonë tërhoqi interesin e William Pushtuesit. Pushtimi Norman i vitit 1066 e eklipsoi kryesisht kontributin historik të Athelstane.
“Athelstani i varfër nuk pati fatin të kishte historianë dhe kronikanë të mirë në kohën e tij”, - komenton David Woodman, akademik në Universitetin e Kembrixhit dhe autor i librit "Mbreti i Parë i Anglisë: Æthelstani dhe Lindja e një Mbretërie".
Njohja e tij nuk erdhi as në shekujt pasues. Mijëvjeçari që nga bashkimi i Anglisë, në vitet 1920, kaloi pa ndonjë ngjarje apo përmendje thelbësore.
Një rritje e papritur e popullaritetit të tij erdhi 5 vjet më parë, kur ai doli fitues i konkursit “Kupa Botërore e Mbretërve dhe Mbretëreshave”, të organizuar nga podkasti “The Rest Is History”. Në konkurs, i cili ishte i hapur ekskluzivisht për monarkët britanikë, Athelstan mundi Mbretëreshën Elizabeth I në finale, pas një votimi online. Holland ia atribuoi fitoren e tij si popullaritetit të romaneve të fundit historike të vendosura në Anglinë e asaj kohe, ashtu edhe preferencës së dëgjuesve të podkasteve.
Që atëherë, interesi për mbretin e parë të Anglisë është rritur gradualisht.
Organizatorët e Lindjes së Anglisë shpresojnë që viti 2027 të jetë rasti për një njohje më kuptimplotë të Athelstanit, me ngjarje që do të zhvillohen në vende të ndryshme historike. Në Urën Imott, ku ai u njoh si mbret në vitin 927, banorët vendas po bëjnë një tapiceri për të treguar historinë e tij. Iniciativa synon të ndërtojë mbi interesin e gjeneruar nga Tapiceria Bayeux, e cila përshkruan pushtimin e Anglisë nga William dhe aktualisht është në ekspozitë në Muzeun Britanik. ©Përgatiti LAPSI.al me informacione nga Wall Street Journal
