On Sunday evening, Belgrade's main square turned into an arena of joy for thousands of young people and Serbian citizens, who had been protesting for two years against President Aleksandar Vučić and his 12-year rule.
The celebrations were sparked by the clear election victory of the Student List - a movement that began in November 2024 in Novi Sad after the collapse of a concrete railway station shelter, where 16 people lost their lives.
Vučić tried to suppress the protests and accused the protesters of trying to destabilize the country with accusations that they were being instigated by foreign actors, but on Sunday evening he admitted defeat.
Vučić’s defeat is reverberating in Tirana, where four months of anti-government protests have escalated in the past two weeks with the involvement of students and clashes with police. In a clear parallel with Albania, various political representatives considered the triumph of the student movement in Serbia as a “new wind” in the Balkans.
Political analysts also see the Serbian case as a reference point for Albania, emphasizing the role of civic pressure and the need for the student protest to transform into a new political alternative, capable of gaining the trust of citizens beyond traditional parties.
"There has been a new wind in the Balkans for several years, Rama has been the last one left," journalist Armand Shkullaku told BIRN.
Although it is impossible to predict how long the civil revolt in Albania will last, Shkullaku is certain that "the process of Rama's departure is nearing its end and there is no turning back."
What happened in Serbia shows, according to Andri Nurellari, the potential that youth movements have to break apathy, mobilize society, and challenge even seemingly untouchable powers.
“The most important lesson from developments in the region is that even seemingly invincible governments can be changed through the vote,” Nurellari told BIRN.
However, the challenge in Albania remains in transforming the revolt into an electoral political alternative like in Serbia.
“In Albania, the question is not only whether students can mobilize society, but whether they can build a form of representation that goes beyond protest,” said journalist Lutfi Dervishi.
The challenges of a student movement
The departure of leaders who have dominated politics in the region and Central Europe for years, from Viktor Orbán to Aleksandar Vučić, has fueled discussions about a domino effect that could challenge models of power concentration and pave the way for new political changes.
Paralelizmi përfshin më së shumti kryeministrin shqiptar, Edi Rama, i cili sikurse Vuçiç akuzohet për ndërtimin e një sistemi qeverisjeje përmes përqendrimit të pushtetit, patronazhimit politik, kapjes së mediave dhe dobësimit të mbikëqyrjes institucionale.
“Modeli i pushtetit të Vuçiç ndan të njëjtën tipologji me me atë të Edi Ramës; kontroll abusolut mbi institucionet, mbi partinë, mbi mediat dhe përfshirja e krimit të organizuar në politikë e në institucionet e sigurisë së vendit,” argumenton Shkullaku.
Sipas tij, ngjashmëria shihet po ashtu në mënyrën se si të dy ata iu përgjigjën revoltës së studentëve ‘me dhunë e represion’.
Megjithatë, analistët vlerësojnë se krijimi i një alternative studentore politike në Shqipëri kërkon kohë, organizim, ndërtimin e një përfaqësimi të besueshëm dhe ruajtjen e pavarësisë nga partitë tradicionale, pa e humbur mbështetjen e gjerë qytetare. Adri Nurellari paralajmëron se ndryshimi në Shqipëri nuk do të vijë automatikisht dhe se vendi përballet me dinamikat e veta, pavarësisht ngjashmërisë me rastin e Serbisë.
Në këtë kontekst, Nurellari këmbëngul se është e rëndësishme të dallohet protesta nga lëvizja politike, e cila do të duhet ta shndërronte pakënaqësinë në një projekt më të gjerë ndryshimi, të mbështetur sipas tij në vizion, organizim, lidership dhe objektiva afatgjatë.
“Potenciali i saj qëndron te mundësia për të nxjerrë një brez të ri drejtuesish, të pakomprometuar nga politika e vjetër dhe për të krijuar një alternativë që shkon përtej elektoratit tradicional të opozitës,” tha Nurellari.
Nurellari sugjeron se sfida është që “energjia e protestës të mos përvetësohet nga elitat e vjetra politike”, por as të mos “konsumohet në radikalizëm dhe përplasje pa perspektivë”. Edhe Lutfi Dervishi vëren dallime mes dy vendeve, ku njëri prej dallimeve është faktori kohë. Ndërkohë që lëvizjes serbe iu deshën gati dy vjet për të ndërtuar organizimin dhe mbështetjen që e çuan drejt zgjedhjeve, protesta studentore shqiptare është sipas Dervishit në fazën e vet të hershme.
“Prandaj efekti domino mund të shfaqet fillimisht në organizim, kërkesa dhe pjesëmarrje qytetare, jo domosdoshmërisht në krijimin e menjëhershëm të një force elektorale,” sugjeron Dervishi.
Sipas tij, ndryshimi politik në Shqipëri kërkon kohë dhe presion të vazhdueshëm qytetar për të krijuar kushte të barabarta për zgjedhjet e ardhshme. Duke iu referuar rastit serb, ai argumenton se pa presionin e protestuesve dhe ekspozimin publik të dhunës policore, Vuçiç mund të kishte ruajtur pushtetin përmes zgjedhjeve.
“Regjime të tilla nuk ndryshojnë me zgjedhje,” thotë Dervishi, duke nënvizuar se mobilizimi qytetar është i nevojshëm për të garantuar një garë të lirë dhe të ndershme.
Ndaj, sipas tij, edhe kërkesa e studentëve shqiptarë për dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama lidhet pikërisht me krijimin e kushteve për zgjedhje të lira, dhe jo me marrjen e pushtetit jashtë procesit zgjedhor.
"The students are demanding his resignation as a guarantee for the preparation of free elections, they are not demanding power without elections," he concludes./ BIRN
