A small makeshift hall in a business building in New Belgrade, hundreds of local and foreign journalists struggle to find space between the television cameras. It is 9:30 p.m. and an almost complete silence prevails at the electoral headquarters of the Serbian Progressive Party (SNS). At the headquarters of the Student List, the voice of Aleksandar Vučić is heard muffled by the many mobile phones, in his first appearance since the closing of the evening polls.
"We lost...", the dominant figure in the country's politics is heard saying until now. The majority does not believe him at first and asks once again if he said "we lost" for reconfirmation.
Celebration at the Student List headquarters
Cheers, songs and trumpets, as journalists join the celebrants. Speeches are few. The government that for years had exerted influence over almost every level of political and public life in Serbia is facing a new challenge.
Amidst the celebration and the official ceremony, academic and candidate for MP, Radomir Šaićić, takes the floor to declare victory.
"Tonight, the voice of the citizens is heard. They have shown that no obstacle is greater than their will and that nothing can stop a people who have decided to take their destiny into their own hands," he says.
According to Šačić, citizens have proven that they feel their place and that they are seeking change, not only in Serbia, but also beyond its borders.
"This is a victory that shows that Serbia can be different," he said from the podium. "It does not belong to one individual, but to all its citizens. But, dear Serbia, the great victory also carries with it a great responsibility," he said.
This is where the question begins that goes beyond the celebration: what will this change mean for Serbia's policy towards its neighbors and, above all, towards Kosovo?
Kosovo: between skepticism and hope for change
For a long time, Kosovo has not been at the center of the student movement's public messages. But when the movement began to transform into a political list with the aim of competing in elections, the Kosovo issue became one of the most important tests for understanding the limits of the change it promises.
Një nga qëndrimet e para më të artikuluara u shfaq në maj të këtij viti, gjatë një tubimi në Kragujevc, në Serbinë qendrore. Atje u lexua një memorandum për Kosovën, i cili e cilësonte atë pjesë të patjetërsueshme të Serbisë, theksonte lidhjet identitare të serbëve me Kosovën dhe i referohej Kushtetutës së Serbisë. Dokumenti përmendte gjithashtu zgjidhjet institucionale për mbrojtjen e të drejtave të serbëve.
Përmbajtja shkaktoi reagime në një pjesë të opinionit publik serb, por edhe në Kosovë. Për shumë shqiptarë nga Kosova, referencat ndaj memorandumeve për të drejtat e serbëve ngjallën kujtime të pakëndshme të Memorandumit të Akademisë Serbe të Shkencave dhe Arteve (SANU), të vitit 1986, i cili trajtonte, ndër të tjera, pozitën e serbëve në Jugosllavi dhe kundërshtonte zhvillimet kushtetuese që kishin zgjeruar autonominë e Kosovës dhe të Vojvodinës.
Nga ana tjetër, më 14 korrik 2026, studentët reaguan ndaj deklaratës së ministres Snezhana Paunoviq, e cila tha se, po të kishte qenë në vendin e Slobodan Millosheviqit më 1998, do ta kishte "pastruar etnikisht Kosovën" nga shqiptarët.
"Në një shoqëri demokratike nuk ka asnjë justifikim për thirrjet për spastrim etnik, as si hipotezë historike, as si mesazh politik dhe as si qëndrim personal", thuhej në deklaratën e studentëve.
Gjatë fushatës, ndërsa lëvizja studentore po shndërrohej në një subjekt politik, Kosova u përmend më rrallë. Megjithatë, qëndrimet e artikuluara deri atëherë vazhdonin t'i referoheshin Kushtetutës së Serbisë, e cila e konsideron Kosovën pjesë të territorit të saj, si dhe nevojës për rishikimin e marrëveshjeve të arritura në dialog.
Për ata që presin një shkëputje të qartë nga politika e deritanishme, kjo paqartësi është domethënëse. Por disa shohin arsye për të mos e përjashtuar mundësinë e një ndryshimi gradual.
Maja Stojanoviq, drejtuese e organizatës beogradase Nismat Qytetare, e cila prej vitesh bashkëpunon me organizata të shoqërisë civile në Kosovë, thotë se ekziston arsye për të besuar se marrëdhëniet mes shqiptarëve dhe serbëve mund të përmirësohen.
"Politika e tyre, në përgjithësi, ende nuk është e qartë për pothuajse asgjë. Ajo bazohet në një pragmatizëm politik", thotë Stojanoviq.
Megjithatë, ajo e sheh mobilizimin studentor si një fitore të një brezi të ri, të mbështetur, sipas saj, në vlera që mund të krijojnë hapësirë për marrëdhënie më të mira shoqërore. Ajo përmend si shembull afrimin mes grupeve të ndryshme etnike dhe pamjet e grave myslimane me ferexhe që festonin së bashku me serbët. "Kjo më jep shpresë për Serbinë", thotë ajo.
Stojanoviq nuk pretendon se pajtimi me Kosovën do të jetë i lehtë. Por beson se ndryshimi i raportit mes qytetarëve dhe pushtetit mund të hapë një rrugë tjetër. "Jam e bindur se do të ketë ndryshime pozitive, sepse kjo tregon një valë të fuqisë së njerëzve përballë pushteteve të forta. Nacionalizmi nuk ishte ai që e solli këtë fitore", shton ajo.
Dushan Spasojeviq, profesor i shkencave politike në Universitetin e Beogradit, është më i kujdesshëm. Ai pranon se ekziston mundësia për marrëdhënie më të mira, por nuk sheh ende shenja të një ndryshimi thelbësor në qëndrimet shtetërore ndaj Kosovës. "Nuk mund të presim gjëra si rasti i Banjskës apo instrumentalizimi i Listës Serbe në Kosovë, siç ka ndodhur deri tani nga Partia Progresiste Serbe. Por, për disa çështje, nuk shoh ndryshime", thotë Spasojeviq.
Sipas tij, qeverisja e Listës Studentore do të jetë e pazakontë, pasi vendimmarrja brenda lëvizjes është zhvilluar përmes këshillave studentorë dhe qytetare, në procese të gjata diskutimi.
Për Kosovën, ai nuk pret që lëvizja të hapë apo pranojë negociata për statusin. Hapësira për ndryshim, sipas tij, mund të jetë diku tjetër: në tonin e komunikimit, në tolerancën ndëretnike dhe në mënyrën se si trajtohen komunitetet. "Nuk besoj se do të kemi më fyerje ndaj shqiptarëve nga zyrtarët shtetërorë. Mundësinë e shoh te rritja e tolerancës ndëretnike, e cila mund të çojë në një pozitë më të mirë për serbët në veri të Kosovës, por edhe për shqiptarët në Luginën e Preshevës", thotë profesori.
Bosnja, rajoni, BE-ja dhe Rusia: çfarë do të ndryshojë?
Pikëpyetjet nuk mbarojnë tek Kosova. Marrëdhëniet me Bosnjë-Hercegovinën, ndikimi i Serbisë në Mal të Zi dhe raportet me Kroacinë janë po ashtu pjesë e një harte rajonale ku Beogradi ka luajtur prej kohësh një rol të rëndësishëm.
Gjatë protestave, studentët janë përballur edhe me gjuhë përjashtuese nga pushteti. Shpesh, ata janë quajtur "ustash" nga Vuçiq, zyrtarët e tij dhe nga mbështetesit e tij, një referencë ndaj lëvizjes fashiste kroate të Luftës së Dytë Botërore. Ata e quanin Vuçiqin "shiptar”, shprehje pezhorative më shumë e përdorur për shqiptarët e ish-Jugosllavisë.
Një nga reagimet e para që dukej si e parakohshme disa orë para mbylljes së vendëvotimeve erdhi nga Millorad Dodik, lideri i Aleancës së Socialdemokratëve të Pavarur, i cili për vite ka ushtruar ndikim të madh në Republikën Srpska, entitetin me shumicë serbe brenda Bosnjë-Hercegovinës.
Edhe pse Dodiku kishte sulmuar vazhdimisht studentët dhe kishte mbështetur Vuçiqin, deklarata e tij u interpretua si një përpjekje për të ripozicionuar veten përballë një realiteti politik që mund të ndryshonte.
"Në marrëdhëniet tona dua të tregoj se Serbia është e rëndësishme për ne. Shumica në Serbi e duan Republikën Srpska dhe pothuajse shumica në Republikën Srpska e duan Serbinë. Kjo nuk do të ndryshojë", shkroi ai në rrjetet sociale.
Dragan Bursaq, gazetar kritik nga Banja Lluka, thotë se Dodiku ka arritur t'u mbijetojë ndryshimeve të shumta politike në Serbi duke përshtatur qëndrimet e tij.
"Dodik ka mbijetuar gjashtë pushtete të ndryshme në Serbi", thotë Bursaq, duke argumentuar se deklarata e tij e fundit erdhi në një moment kur kishte arsye të rishqyrtonte pozicionin e vet.
Now, according to Bursaç, it remains to be seen whether the Student List will forgive him for his previous support and attacks. Dodik had called the students "autochauvinists."
Bursac also has one piece of advice for the student movement. "To clarify its stance towards neighboring countries." "In the beginning, they should treat Bosnia as a state, Montenegro and Kosovo. Bosnia, Montenegro and Kosovo will be able to breathe a little more freely from Serbia, at least until the institutions are consolidated. The Student List has a duty to clarify its ideological framework and relations with the region," he says.
For Bursaç, the response to the Student List should be neither unconditional support nor automatic opposition. It should depend on the attitudes and actions the movement will display in the future. "As they will act, so will we react," he adds.
Spasojevic, on the other hand, notes that the Student List has avoided some of the most sensitive foreign policy topics. "It is clear that the Student List has avoided some of the regional and foreign policy topics. But these issues will require answers," he says.
In their program, Spasojevic sees a special concern for Serbs in the region. "There are many concerns for Serbs in the region, a fluid stance towards the EU and a stance that there will be no sanctions against Russia," he says.
However, the professor emphasizes that this ambiguity may also be related to the nature of the movement itself, as the Student List is not a traditional party with a consolidated structure and a program defined in every detail. "I am very sure that, on some topics, even they themselves are not clear about what they are going to do," adds Spasojevic.
In the early parliamentary elections in Serbia, the Student List won 52.65 percent of the votes, while the "United Serbia" list, united around the Serbian Progressive Party (SNS), received 39.22 percent, according to data from the Republican Election Commission (RIK), based on the counting of votes from 91 percent of polling stations.
In these elections, neither the Socialist Party of Serbia, the former party of Slobodan Milosevic, currently led by Ivica Dacic, nor the European Movement and the real right have passed the electoral threshold. This means that the Student List with about 140 MPs can form the government itself. /Taken from DW
