Qëndrimi i fortë në Le Figaro/ Është koha që BE të marrë përgjegjësi për protestat në Shqipëri

Që prej 13 tetorit, Tirana, kryeqyteti i Shqipërisë, është bërë skenë e trazirave në rrugë, të cilat kanë sjellë shkatërrimin dhe djegien e ndërtesave dhe të infrastrukturës publike e private.

Këto trazira ndryshojnë nga situata aktuale në Francë. Atje, protestat nisën me nxënësit e shkollave të mesme, të cilët kritikonin kushtet e këqija të punës në disa institucione publike. Më pas, atyre iu bashkuan studentët, përpara se lëvizja të përvetësohej nga e majta ekstreme, e cila instrumentalizoi pakënaqësinë e të rinjve nga periferitë urbane, shpesh të përjashtuar nga jeta shoqërore. Fatkeqësisht, ishin këta të fundit ata që nuk ngurruan të kryenin plaçkitje dhe vjedhje nëpër dyqane.

Në Shqipëri, protestat ishin paqësore për katër muaj. Ato nisën me të rinj të zonave urbane, shpesh të arsimuar, të cilët duan t’i japin fund korrupsionit të klasës politike, si në shumicën qeverisëse, ashtu edhe në opozitë, dhe synojnë që vendi të arrijë standardet e një demokracie evropiane.

Shkëndija që ndezi protestat ishte leja e dhënë nga qeveria e Edi Ramës për një grup investitorësh të lidhur me familjen Trump, për të ndërtuar një kompleks turistik brenda territorit të një parku kombëtar detar dhe pranë një lagune të mbrojtur.

Kjo shpjegon edhe simbolin e përdorur nga protestuesit në Tiranë: flamingon, shpendin karakteristik të lagunës, mbijetesën e të cilit projekti imobiliar e vë në rrezik.

Pasi studentët iu bashkuan lëvizjes me kërkesa sociale, dhuna nisi të merrte gjithnjë e më shumë përmasa. Megjithatë, në Tiranë nuk ka pasur plaçkitje masive të dyqaneve nga protestues që largoheshin me rroba apo telefona nën sqetull.

Për më shumë se 140 ditë, kërkesat e turmës paqësore nuk u dëgjuan nga qeveria e kryeministrit socialist Edi Rama.

Ndodhi ajo që John F. Kennedy kishte parashikuar dikur:

«Ata që i bëjnë të pamundura protestat paqësore, në mënyrë të pashmangshme favorizojnë revolucionet e dhunshme.»

Bashkimi Evropian dhe shtetet e tij anëtare, të angazhuara në negociatat për anëtarësimin e Shqipërisë, gjenden në një pozitë të sikletshme.

Nga njëra anë, ata duhet ta dënojnë dhunën, e cila, me të drejtë, nuk ka vend në një demokraci. Nga ana tjetër, ata janë të vetëdijshëm për problemet e korrupsionit në Shqipëri, por nuk mund t’i shprehin hapur këto shqetësime, pasi qeveria e Ramës është angazhuar fuqishëm në procesin e zgjerimit.

Si përfundim, Bashkimi Evropian përpiqet të kënaqë të dyja palët, pa mbajtur një qëndrim të qartë. Komunikata e tij e 15 tetorit 2026 e ilustron në mënyrë të përkryer këtë qasje: bëhet thirrje për stabilitet dhe dialog, por njëkohësisht rikujtohet e drejta për të protestuar dhe për t'u mbledhur.

Megjithatë, çështja më e rëndësishme qëndron diku tjetër.

Të rinjtë shqiptarë, të lindur pas hapjes së vendit në vitin 1991, në përfundim të një diktature të egër komuniste, e karakterizuar nga një izolim dhe represion i krahasueshëm me atë të Koresë së Veriut, aspirojnë një të ardhme evropiane dhe demokratike.

Sot, ata kanë përshtypjen se Bashkimi Evropian i mbështet vetëm pjesërisht, madje se po përpiqet deri diku të shmangë përgjegjësitë e veta.

Prandaj, është e rëndësishme që Bashkimi Evropian t’i përcjellë qeverisë shqiptare një mesazh më të qartë.

Mesazhi mund të ishte ky: modernizimi ekonomik dhe hapja ndaj turizmit, të cilat Edi Rama i ka vënë në lëvizje, përbëjnë zhvillime shumë pozitive për vendin, por ato nuk mund të realizohen pa një ulje të ndjeshme të korrupsionit.

Situata në Shqipëri i shtron Bashkimit Evropian një pyetje më të gjerë lidhur me të ardhmen e zgjerimit në Ballkanin Perëndimor: a duhet të pajtohet me ruajtjen e stabilitetit të qeverive në pushtet, duke rrezikuar të mos jetë mjaftueshëm kërkues për përmbushjen e kritereve të anëtarësimit? Kjo është ajo që nganjëherë quhet dilema e «stabilitokracisë».

Përgjigjja është jo.

Së pari, sepse një zgjedhje e tillë e dobëson besimin e mbështetësve më të vendosur të demokracisë në vendet përkatëse.

Së dyti, sepse ajo nuk do t’i inkurajojë aspak opinionet publike të shteteve anëtare që të pranojnë ratifikimin e traktateve të anëtarësimit, kur të vijë momenti.

Duhet të kujtojmë se në një vend si Franca, ratifikimi i anëtarësimeve të ardhshme në Bashkimin Evropian mund të kërkojë organizimin e referendumeve, në përputhje me Kushtetutën.

Pikërisht për këtë arsye, është e rëndësishme që votuesit demokratë të mos shtyhen drejt votës kundër, thjesht sepse nuk kanë besim te reformat për shtetin e së drejtës që po negociohen nga Bashkimi Evropian.

Përballë zhvillimeve në Shqipëri, Bashkimi Evropian dhe shtetet e tij anëtare duhet të marrin përgjegjësitë që u takojnë.

Dënimi i dhunës dhe i shkatërrimeve është i domosdoshëm dhe legjitim, por ai merr kuptim vetëm nëse shoqërohet me një mesazh të qartë drejtuar qeverisë në pushtet: korrupsioni dhe klientelizmi nuk mund të vazhdojnë më si më parë.

Rinia shqiptare do të besojë vërtet te një demokraci evropiane, e cila respekton shtetin e së drejtës dhe kushtëzimet mjedisore, vetëm kur të bindet se pushteti nuk u jep më atyre që e ushtrojnë mundësinë të veprojnë thjesht sipas dëshirës së tyre.

Autori o artikullit në Lë Figaro, Christian Lequesne është profesor i shkencave politike në Sciences Po. Libri i tij i fundit: Franca dhe Bashkimi Evropian. Përgatiti T.Çela, Lapsi.AL