Authoritarian governments' attempts to restrict citizens' access to the internet, misuse of laws governing its use, and content generated by artificial intelligence have created new obstacles to freedom of expression and access to information.
This is the conclusion of a new report by the Freedom House organization, which finds that internet freedom worldwide has declined for the sixteenth consecutive year.
Serbia is also mentioned in this context. The report recalls the student-led anti-government protests that erupted after the collapse of a concrete shelter at a railway station in 2024, when 16 people lost their lives.
"The authorities severely suppressed the protests, many of which were organized with the help of digital means," the report said.
"Authoritarian regimes are turning the internet into a control system, deciding who can connect, what they can see, and whether their voice can be heard," said Kian Vesteinsson, author of the report and deputy director for research at Freedom House.
"Dictators are investing to keep people offline. We must invest to make censorship fail," he stressed.
Freedom House executive director Jamie Fly pointed out that "authoritarian actors are already using artificial intelligence as a weapon."
"We must ensure that frontline activists and human rights advocates have access to the most advanced technologies in order to counter these threats and accelerate the spread of freedom in repressive societies," he added.
Freedom House finds in the report that, over the past year, people around the world used digital tools to mobilize and organize protests against governments.
The report does not mention other Western Balkan countries, except for Serbia, which maintained its "partly free" status in terms of internet freedom.
Serbia has been in this category since 2024. At that time, it was considered a “free” country. The state of freedoms in the digital space deteriorated in 16 of the 38 countries analyzed in the report.
Iran saw the biggest decline, joining China and Myanmar as the countries with the worst conditions for internet freedom.
Jordan and Nigeria also recorded significant declines, while Georgia moved from the category of "free" to "partly free" countries.
Freedom House explains this by the fact that the authorities continued to suppress online activism and the expression of views they considered critical of the ruling party, Georgian Dream.
Improvement was noted in eight countries.
Bangladeshi, për të dytin vit radhazi, shënoi përparimin më të madh, pasi ndërmori reforma pas rrëzimit nga pushteti të Sheikh Hasinës, sundimi dhjetëvjeçar i së cilës u karakterizua nga censura dhe mbikëqyrja e përhapur. Gambia vazhdoi të shënonte përparim gradual në fushën e lirisë në internet, pasi udhëheqësi represiv Yahya Jammeh u largua nga pushteti pothuajse një dekadë më parë.
Ndërkaq, vetëm nëntë vende konsiderohen të lira. Gjatë periudhës së analizuar, Estonia ishte vendi me mjedisin më të lirë në internet.
Raporti thekson se autoritetet iraniane në janar “shtypën brutalisht lëvizjen protestuese kundër Qeverisë” në Iran, e cila u organizua pjesërisht edhe përmes rrjeteve sociale.
Në të rikujtohet se, në përgjigje të protestave, autoritetet iraniane “vranë mijëra njerëz”.
“Rreth 50.000 njerëz u burgosën, përfshirë edhe ata që në rrjetet sociale vetëm i kritikuan autoritetet ose shprehën mbështetje për protestuesit”, thuhet në raport.
Aty theksohet se, pas sulmeve të Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit në shkurt, autoritetet në Iran vendosën “censurë ekstreme në internet”.
“Autoritetet iraniane e ndërprenë internetin në të gjithë territorin e vendit për rreth 88 ditë, ndërprerja më e gjatë e këtij lloji e regjistruar në historinë e këtyre raporteve të Freedom House”.
Në raport thuhet po ashtu se qasja në internet u “riorganizua” në atë mënyrë që vetëm “një pakicë e privilegjuar mund të kishte qasje në platformat globale”.
“Ky sistem u mundësoi autoriteteve iraniane ta ruanin kontrollin e rreptë mbi informacionin në internet gjatë një sërë krizash të njëpasnjëshme, duke u përmbushur njëkohësisht kërkesat elitave në vend, të cilat vazhdojnë t’i gëzojnë përfitimet e qasjes në internetin global”, thuhet në raportin e Freedom House.
Gjatë vitit të kaluar, Rusia i përshpejtoi përpjekjet për t’i shkëputur lidhjet me internetin global, duke zhvilluar modele represive për ta izoluar popullsinë e saj në epokën digjitale, thuhet në raport.
Në të theksohet se autoritetet ruse i zgjeruan ndërprerjet e internetit dhe kufizimet për përdorimin e rrjeteve virtuale private (VPN), ndërkohë që synonin ta ruanin qasjen në shërbimet e miratuara nga shteti.
Në shtator të vitit 2025, autoritetet krijuan një “regjistër të shërbimeve me rëndësi shoqërore”, në të cilat ofruesit e internetit duhej të siguronin qasje gjatë ndërprerjeve të lidhjes.
Në listë u përfshinë mediat shtetërore, platformat e afërta me pushtetin dhe aplikacioni shtetëror për shkëmbimin e mesazheve, Max. Në nëntor, Qeveria miratoi rregulla të reja, të cilat i përkufizuan “ndikimet e jashtme mbi informacionin” si kërcënim për internetin rus.
Këto rregulla i dhanë rregullatorit të komunikimeve, Roskomnadzor, kompetenca për të zbatuar masa të ndryshme censurimi në përgjigje të kërcënimeve të tilla.
Në shkurt, Qeveria miratoi një ligj që i mundëson Shërbimit Federal të Sigurisë (FSB) ta ndërpresë lidhjen me internetin në bazë të një dekreti presidencial, duke i dhënë praktikisht Vladimir Putinit kompetencën për ta ndërprerë internetin për çfarëdo arsyeje.
“Në maj të vitit 2026, në prag të shënimit të Ditës së Fitores, autoritetet vendosën ndërprerje të gjera dhe afatshkurtra të internetit mobil në të gjithë vendin. Përdoruesit raportuan se gjatë këtyre kufizimeve nuk mund të hynin as në faqet e internetit të përfshira në listën e ‘shërbimeve me rëndësi shoqërore’”, thuhet në raport.
Në nivel global, Freedom House konstaton se ligjet për verifikimin e moshës kanë krijuar pengesa të reja për qasjen në internet dhe rreziqe për privatësinë dhe sigurinë.
Deri në qershor të vitit 2026, vendimmarrësit në dhjetë nga 38 vendet e analizuara kishin propozuar, miratuar ose kishin nisur zbatimin e ligjeve për verifikimin e moshës për përdorimin e rrjeteve sociale ose qasjen në përmbajtje të tjera jopornografike në internet, thuhet në raport.
Australia dhe Indonezia e ndaluan përdorimin e rrjeteve sociale për personat nën moshën 16-vjeçare, ndërsa në Turqi, sipas kuadrit të propozuar, llogaritë në rrjetet sociale do të duhej të lidheshin me emrat e vërtetë të përdoruesve përmes sistemit shtetëror të identitetit digjital.
Raporti thekson se udhëheqësit represivë në mbarë botën tashmë po përpiqen t’i shfrytëzojnë “të ashtuquajturat detyrime për verifikimin e moshës për qëllimet e tyre, si vendosja e mbikëqyrjes ndërhyrëse në internet”.
Përfundimi është se duhet të investohet më shumë në hulumtime për të zhvilluar metoda të përcaktimit të moshës që e mbrojnë vërtet privatësinë dhe i zvogëlojnë rreziqet për sigurinë kibernetike. Sipas Freedom House, vendimmarrësit duhet të ndajnë edhe fonde shtesë për luftimin e abuzimit me fëmijët në internet.
Masat që synonin përmbajtjet e prodhuara nga inteligjenca artificiale trajtuan dukuri realisht të dëmshme, thuhet në raport.
Megjithatë, theksohet se ato njëkohësisht shkaktuan shqetësime për censurë dhe tejkalim të mundshëm të kompetencave.
“Qeveritë vendosën rregulla për paraqitjen me identitet të rremë, ngacmimin dhe mbrojtjen e fëmijëve, por autoritetet i keqpërdorën disa prej këtyre ligjeve për ta kufizuar lirinë e shprehjes në internet”, thuhet në raportin e Freedom House.
Raporti vë në pah se liria në internet duhet të jetë parimi udhëheqës në epokën e inteligjencës artificiale.
“Përhapja e shpejtë e përdorimit të inteligjencës artificiale me agjentë, përkatësisht mjeteve që kryejnë detyra në mënyrë të pavarur, tashmë po e ndryshon internetin”.
“Shoqëritë në mbarë botën do të përballen me çështjen se si ta përshtatin funksionimin e internetit me këto ndryshime. Në këto përpjekje duhet të ruhen shkëmbimi i hapur i informacionit dhe liria e shprehjes si vlera themelore”, përfundon Freedom House.
Gjetjet e Freedom House tregojnë nevojën për investime si në qasjen në internet, ashtu edhe në mbrojtjen e përdoruesve.
"Tools for circumventing censorship must reach the people who need them, and these people must be able to connect to the internet without being exposed to surveillance or attacks," the organization emphasizes.
According to her, internet service providers must make public the internet shutdown orders they receive from the authorities, as well as pledge to challenge orders they consider disproportionate or illegal.
In this year's report, Freedom House temporarily suspended monitoring of 34 countries.
"Freedom on the Internet" is this organization's annual research on human rights in the digital space.
The latest report covers the period from June 2025 to May 2026./REL
