It was approved in a hurry and under pressure, but the President of Kosovo, Justina Shiroka Pula, returned the Law on the Kosovo Specialist Chambers to The Hague, at the request of the initiator herself, the Democratic Party of Kosovo.
The Presidency said that Shiroka Pula accepted the PDK's official proposal to review the law, especially the provisions related to the jurisdiction and mandate of the Court in The Hague, as well as "and the full guarantee of the constitutional rights of persons being tried before these Chambers."
In his justification, according to the announcement, Shiroka Pula reiterated his stance "against any attempt to distort the historical truth of Kosovo, to question the liberating character of the war or to equate the people who fought for freedom and survival with the regime that oppressed them."
The Presidency said that Shiroka Pula is continuing consultations with state institutions to coordinate inter-institutional and diplomatic actions for "documenting, protecting and affirming the historical truth of the Kosovo Liberation War and the role of the KLA, as well as for the best possible protection of the rights and interests of its leaders who are being tried in the Specialized Chambers."
On Thursday afternoon, the Democratic Party of Kosovo said it had submitted a request to the president for the return of the law, so that through the review, certain provisions could be completed and the legal certainty of the law strengthened, "in the interest of the state and the full guarantee of the constitutional rights of our liberators who are being tried by the Specialized Chambers."
"The review aims for a final professional verification and addressing elements that may hinder its implementation. The request is for a return to the Assembly, not to the Government or to start work from scratch," PDK said in a press release.
According to the largest opposition party, the review of the law should serve its finalization and entry into force, while experts were called upon to contribute to this process.
PDK said it expects the law to be approved again in four weeks.
Following the president's decision, the leader of the Democratic League of Kosovo, Lumir Abdixhiku, whose party did not participate in the vote on the amendments to the law, said that for this decision, his subject was labeled a "traitor" and presented as an "opponent of the KLA."
"The KLA's war is sacred. It is defended with work and intelligence. Not like this," he wrote.
Former Prime Minister of Kosovo, currently an MP for the Alliance, Ramush Haradinaj, spoke out against the return of the law to the Assembly, calling it a "great shame" and a "serious blow" for Kosovo.
Ligji i miratuar në lexim të parë më 5 tetor dhe në atë përfundimtar mbrëmjen e 6 tetorit u hartua dhe u sponsorizua nga subjekti kryesor opozitar, Partia Demokratike e Kosovës dhe u mbështet nga partia tjetër opozitare, Aleanca, teksa para ndërtesës së Kuvendit mijëra qytetarë po protestonin duke kërkuar që i njëjti të miratohej.
Lëvizja Vetëvendosje e kryeministrit Albin Kurti, ofroi mbështetje për ligjin, ndonëse më pas nga partia në pushtet u shprehën skeptikë se i njëjti do të prodhonte efektet e pritura.
Ligji – që u lidh edhe me çështjen e zgjedhjes së presidentit – u votua pasi për ditë të tëra qytetarët protestuan kundër aktgjykimit dënues të 16 shtatorit kundër katër ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, që u dënuan në shkallë të parë për krime lufte.
Protestuesit kërkuan ndryshimin e ligjit dhe mbështetje më të madhe për ish-presidentin, Hashim Thaçi, ish-kryeparlamentarët Kadri Veseli dhe Jakup Krasniqi dhe ish-deputetin Rexhep Selimi, që u shpallën fajtorë nga Gjykata Speciale.
Çfarë ndodh tash me ligjin?
Kthimi i ligjit nga presidentja nuk e rrëzon automatikisht atë dhe as e kthen në pikën zero, thotë për Radion Evropa e Lirë, Naim Jakaj nga Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD).
Ai shpjegon se, në bazë të Kushtetutës, Shiroka Pula ka të drejtë që, brenda afatit kushtetues, ta kthejë ligjin vetëm një herë në Kuvend dhe t’i paraqesë arsyet konkrete.
“Pas kësaj, ligji i rikthehet Kuvendit për rishqyrtim”, thotë ai.
Bazuar në nenin 84 të Kushtetutës, thotë Jakaj, kryeparlamentarja Albulena Haxhiu, duhet t’ia dërgojë ligjin Komisionit përgjegjës parlamentar dhe deputetëve.
Pra, sipas tij, Ligji për Dhomat e Specializuara nuk rikthehet në procedurën e zakonshme nga fillimi e as nuk përsëritet inicimi i projektligjit në lexim të parë dhe gjithë procedura që është zhvilluar para tij, pasi Jakaj thotë se Kushtetua parasheh procedurë të posaçme për ligjin e kthyer nga presidentja.
“Kryetari i Kuvendit ia përcjell ligjin Komisionit përgjegjës-raportues, i cili i shqyrton arsyet e kthimit dhe përgatit raportin për seancën plenare brenda katër javësh. Në fund, çështja vendoset në seancë. Këtu standardi i votimit është më i lartë sesa gjatë miratimit të zakonshëm të një ligji: nuk mjafton shumica e deputetëve të pranishëm dhe që votojnë, por kërkohen së paku 61 vota, pra shumica e të gjithë deputetëve të Kuvendit”, thotë ai.
Vetë fakti që presidentja nuk e dekreton një ligj nuk nënkupton automatikisht që janë konstatuar shkelje kushtetuese apo ligjore, por sipas Jakajt, kthimi nga presidentja është kompetencë kushtetuese e saj për t’i kërkuar Kuvendit që ta rishqyrtojë një ligj.
“Një konstatim i tillë përfundimtar i takon Gjykatës Kushtetuese”, vlerëson Jakaj.
Në fund, mund të mbetet në dorën e të zgjedhurve të popullit që të vendosin nëse duan ta miratojnë përsëri pasi presidentja e ktheu ligjin në Kuvend. Për miratimin e tij kërkohen 61 vota.
Megjithatë, sipas Jakajt, kjo çështje është e ndarë nga pyetja nëse Kuvendi duhet t’i marrë parasysh vërejtjet e mundshme të presidentes. Në bazë të Kushtetutës, kur kreu i shtetit kthen një ligj në Kuvend, ai duhet të japë arsyetim lidhur me këtë vendim.
“Nëse kthimi [i ligjit nga presidentja] mbështetet, për shembull, në shqetësime për përputhshmërinë e ligjit me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës ose për efektet juridike që mund të prodhojë, deputetët duhet t'i trajtojnë seriozisht këto çështje gjatë rishqyrtimit”, thotë ai.
Sipas tij, Rregullorja aktuale e Punës së Kuvendit, në dispozitën që rregullon veton apo mosdekretimin nga presidentja, është shumë më e qartë për përmbysjen e vetos me 61 vota sesa për procedurën e ndryshimit të tekstit të ligjit të kthyer.
“Për këtë arsye, nëse synohen ndryshime në dispozita të caktuara, mënyra procedurale se si bëhen ato duhet të sqarohet në Kuvend dhe nga Komisioni përgjegjës. Në çdo rast, një rivotim i shpejtë pa trajtuar arsyet konkrete të kthimit do ta dobësonte vetë kuptimin e rishqyrtimit që kërkon Kushtetuta”, vlerëson Jakaj.
Çfarë parasheh ligji?
Ndryshimi në Ligjin për Dhomat e Specializuara, i miratuar më 6 tetor, nuk parasheh shfuqizimin e Gjykatës Speciale, ku janë trajtuar disa raste për krime lufte dhe pengim të drejtësisë.
Megjithatë, ai parasheh ndryshime për disa çështje kyç të funksionimit të gjykatës.
Një nga ndryshimet kryesore në ligjin e miratuar – e që u kthye mbrapsht nga presidentja – ka të bëjë me llojin e veprave që mund të trajtohen nga Specialja.
Ndryshimet parashohin lidhjen e juridiksionit të tyre me pretendimet për trafikim organesh të raportit të Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës të vitit 2011 që ishte bërë shkas për krijimin e mekanizmit të drejtësisë në Hagë.
Sipas ligjit, Specialja do të merrej me veprat që lidhen drejtpërdrejt me pretendimet për nxjerrjen, heqjen dhe trafikimin e paligjshëm të organeve, indeve ose qelizave njerëzore.
Në këtë juridiksion do të përfshiheshin edhe vrasjet, torturat si dhe trajtimi mizor e çnjerëzor në vendet specifike të ndalimit që përmenden në raport, kur ato lidhen drejtpërdrejt me operacionet e pretenduara të marrjes së organeve.
Kjo i bie që ligji synon që Speciales t’i hiqet juridiksioni për të ndjekur krimet e tjera të luftës, krimeve kundër njerëzimit apo dhunës politike që nuk kanë një lidhje të tillë të drejtpërdrejtë.
Po ashtu, një ndryshim tjetër i rëndësishëm ka të bëjë me periudhën kohore. Sipas ligjit fillestar, Gjykata Speciale trajtonte krimet që pretendohet se janë kryer nga janari i vitit 1998 deri në dhjetor të vitit 2000.
Ligji i propozuar nga PDK-ja, e i miratuar më 6 tetor, e kufizon këtë periudhë nga 1 korriku i vitit 1999 deri më 31 dhjetor 2000.
Also, the amendments to the law required that only crimes allegedly committed in the territory of Kosovo be dealt with, and not in northern Albania. All cases not provided for in the jurisdiction of the Special Court, with the amendment to the law, are intended to be transferred to Kosovo.
It also provides that cases pending before the Supreme Court will be transferred to Kosovo.
The changes also affect the maximum sentence for those convicted, requiring it to be up to 15 years in prison.
Also, those convicted by the Special Court, according to the amendments approved on October 6, are allowed to be subject to presidential pardon. However, the latter conflicts with the current law on pardon, which excludes the right to seek presidential pardon for certain acts against international law, while the Criminal Code of Kosovo includes war crimes in this category.
The law has been opposed by the European community, which raised concerns regarding Kosovo's international obligations and the independence of the Specialist Chambers and the Specialist Prosecutor's Office.
PDK had previously argued that the approval of the changes to the law does not mean that existing verdicts are annulled or that convicted persons are released.
The Specialist Chambers were established on the basis of a constitutional amendment, a separate law and Kosovo's international commitments. Legal experts have previously warned that changes affecting their mandate could raise constitutional issues and problems with the country's international obligations.
The Specialist Chambers have said they were not consulted on the initiative. Meanwhile, the President of the Specialist Court, Ekaterina Trendafilova, stated that the court has a mandate defined based on the Exchange of Letters, the Constitution of Kosovo and the Law on Specialist Chambers.
She argued in a video message that the Special Court guarantees independent and impartial processes in the service, as she said, of justice. Her statement has faced criticism in Kosovo. /Taken from Radio Free Europe/Radio Liberty
